Aylık Gökyüzü Durumu
| |
||||
|
||||
Ay Mars’ı örtecek 20 Ocak gece saat 02’de şişkinay, 1.1 derece güneyindeki Mars’ı örtecek. İki gökcismi batıda ufuktan 37 derece yüksekte Boğa (Taurus) takım yıldızında yer alacak. Örtülme ikili batıncaya kadar 3 saat süreliğine izlenebilecek. Örtülen kırmızı gezegenin parlaklığı –1 kadir. Örtülmenin tamamının izlenebileceği yerler: Rusya’nın kuzeyi, Kuzey Kutup bölgeleri ve Kuzey Amerika’nın kuzeybatı ucu.. Bir sanal görüntüsü takvim resimde verildi. Jüpiter–Venüs birarada 31’inde sabaha karşı saat 07 civarında Venüs, Jüpiter’in 0.6 derece kadar kuzeyinde yer alacak. İkili güneydoğuda ufuktan 14 derece yüksekte Yay (Sagittarius) takım yıldızında görülecek. İkiliden parlak olanı Venüs. Bir sanal görüntüsü de takvim resimde küçük çerçevede verildi. |
||||
|
||||
Ocak ayı boyunca Ay’ın evreleri resimde verildi. Yeniay–ilk ve son dördün–dolunay evrelere tam ulaşma saatleri de belirtildi. Gece gökyüzü parlaklığı bu evrelerden kestirilebilir ve uygun gözlem geceleri seçilebilir… Resimde ayrıca, Ay’dan yardımlanarak gökyüzünü daha iyi tanıyabilmek için çeşitli Ay’lı gökyüzü sanal çizimleri ve saatleri de verildi; gerçekleri ile karşılaştırılabilir... Çizimlerde beyazlar yıldız ve renkli olanlar Ay ve gezegenlerdir... 2008 yılı 366 gün geçecektir, Şubat ayı ile birlikte yılın kaçıncı günü olduğu da resimlerde belirtilmeye başlanacak... Yıllık takvim Miladi yılbaşı 1 Ocak 2008, Salı (1. gün); bitişi 31 Aralık 2008, Çarşamba (366. gün) Hicri yılbaşı* 9 Ocak 2008, Çarşamba (1429); bitişi 28 Aralık 2008, Pazar (1430) (* Yıl Güneş batımıyla başlar) Ramazan başlangıcı 2 Eylül 2008, Salı (imsakiyelerde birinci gün) Noel 25 Aralık 2008, Perşembe 2008 yılı takvimi ayrıca elektronik ortamdaverildi. |
||||
|
||||
Merkür, sadece Güneş doğmadan önce doğuda veya Güneş battıktan sonra batıda ufka yakın görülebilir. Gezegen Ocak ayı boyunca Güneş’ten önce uzaklaşacak sonra yakınlaşacak. Son üç hafta boyunca akşam Güneş batmadan hemen önce saat 17’de ve ayın ortasından sonra da 17:20 civarında Oğlak (Capricornus) takım yıldızında çok kısa süreliğine görülecek. Merkür ufuktan en fazla 12 derece yüksekte ve güneybatı tarafta –0.9’dan +1.7 kadire kadar sönükleşerek görülebilecek. Ayrıca gezegenin sırasıyla şişkinay–sondördün–hilal evreleri de teleskop ile izlenebilir. Merkür ufka yakın olacağından görülmesi yine de zor olacak. Takvim resimde 9 ve 10. günlerde pembe renkte görünen gezegen Merkür’dür. Venüs, ay boyunca görünüm olarak Güneş’e yaklaşacak. Gezegen sabahları Güneş doğmadan önce sabah saat 07 civarında sırasıyla Terazi (Libra), Yılancı (Ophiuchus) ve Yay takım yıldızlarında 1 saat süreliğine görülecek. Venüs ufuktan en fazla 22 derece yüksekte ve güneydoğuda –4 kadir parlaklığında gökyüzünde adeta ışıldayacak. Belki bu yüzden bu parlak gezegene erken uyananlarca sabahın bir habercisi olarak “sabah yıldızı” demişiz... Venüs teleskopla bakıldığında şişkinay evrede görülecek. Takvim resimde 3, 4, 5, 6, 7 ve 31. günlerde görünen sarı renkte gezegen Venüs’tür. 5 Ocak saat 07 civarında Venüs hilal evredeki Ay’ın 7 derece kuzeyinde ve 7 Ocak saat yaklaşık 06’da Venüs Akrep (Scorpius) burcunun en parlak yıldızı Antares’in (1.1 kadir) 6 derece kadar kuzeyinde yer alacak (takvim resimde 7. gündeki küçük çerçevede de belirtildi). Mars, ay boyunca Güneş’e yaklaşacağından görülme süresi azalacak şekilde akşam saatlerinden itibaren tüm gece ve sabah saatlerine kadar 11 saat süreliğine görülebilecek. Gezegen –1.6 kadirden itibaren gün ve gün sönükleşerek –0.5 kadire kadar azalacak ve doğudan kuzeybatıya doğru 215 derece kadar çok geniş bir aralıkta sırasıyla Boğa takım yıldızında yer alacak. Mars ufuktan en fazla 76 derece gibi oldukça yüksekte (özellikle akşam saat 22 civarında) görülecek. Kırmızı gezegen ayrıca dolunaya yakın evre görünümünde olacak ki teleskoplu okuyuculara ilginç gelebilir. Takvim resimde 17, 18, 19 ve 20. günlerde görünen kırmızı gezegen Mars’tır. Ayrıca, Mars ve bulunduğu burç gök atlasında belirtildi. Jüpiter, ay boyunca Güneş’ten uzaklaşacağından görülme süresi giderek artacak. Gezegen ilk 1.5 haftadan sonra sabahları Güneş doğmadan hemen sonra çok kısa süreliğine görülebilecek. –1.8 kadir parlaklıklı gezegen, güneydoğu tarafta ve ufuktan en fazla 15 derece yüksekte sırasıyla Yay takım yıldızında (yıl boyunca da aynı burçta kalarak) yer alacak. Takvim resimde 7 ve 31. günlerde görünen yeşil gezegen Jüpiter’dir. Satürn, ay boyunca Güneş’ten giderek uzaklaşacak. Gezegen akşam geç saatlerden (21:30 dan) itibaren tüm gece boyunca sabah Güneş doğuncaya kadar 9.5 saat süreliğine doğudan batıya doğru 170 derece kadar geniş bir aralıkta Aslan (Leo) takım yıldızında (yıl boyunca da aynı burçta kalarak) görülecek. Satürn ufuktan en fazla 59 derece yüksekte yer alacak. Gezegenin parlaklığı da +0.5 kadir. Takvim resimde 24, 25 ve 26. günlerde görünen açık kahverengi gezegen Satürn’dür. 25 Ocak’ta sabah saat 07 civarında gezegen, şişkinay evredeki Ay’ın 3 derece kuzeyinde yer alacak. Ayrıca, Satürn ve bulunduğu burç gök atlasında da belirtildi. Uranüs, ay boyunca Güneş’e yakınlaşacağından görülme süresi giderek azalacak. Gezegen Güneş battıktan sonra akşam saatlerinden itibaren 2.5 saat süreliğine teleskop eşliğinde görülebilir. +5.9 kadir parlaklıklı sönük gezegen ufuktan en fazla 40 derece yüksekte güneybatıda Kova (Aquarius) takım yıldızında (yıl sonuna kadar da aynı burçta) yer alacak. Takvim resimde 11, 12, 13 ve 14. günlerde görünen açık mavi gezegen Uranüs’tür. Neptün, ay boyunca Güneş’e yakınlaşacağından görülme süresi azalacak şekilde akşam Güneş battıktan hemen sonra kısa süreliğine teleskop eşliğinde izlenebilir. +8 kadir parlaklıklı oldukça sönük gezegen ufuktan en fazla 24 derece yüksekte güneybatı tarafta Oğlak takım yıldızında (yıl sonuna kadar da aynı burçta) yer alacak. Takvim resimde 10, 11 ve 12. günlerde görünen mavi gezegen Neptün’dür. Gezegenlerin görüleceği zamanlar bu sayfada mini çizelgede verildi. Akşam Gece Sabah Merkür Mars Venüs Mars satürn Mars Jupiter Satürn Uranüs Neptün |
||||
|
||||
Ejderha (Draco) takım yıldızı civarından 1–5 Ocak arasında yağan Quadrantidler isimli göktaşı yağmuru 4 Ocak’ta en yüksek sayıya ulaşır: şehir ışıklarından uzakta, saatte 120 kadar göktaşı görülebilir. Bu sayı, normal gecelerde görülebilecek göktaşı sayısı (tüm gece boyunca yaklaşık 10 kadar) ile karşılaştırıldığında göktaşı yağmurunun önemi ortaya çıkar. Quadrantidler göktaşı yağmurunu izlemek isteyen okuyucular, özellikle 4 Ocak Cuma akşam saatlerinden itibaren tüm gece ve sabah saatlerine kadar kuzey taraftaki Kutup yıldızına yakın bulunan Ejderha takım yıldızı bölgesine bakabilirler. Bu takım yıldız Ocak ayının gök atlasından da görülebilir. Bir-iki göktaşının görülmesi yağmurun yerini de belirler... Ay’ın olmaması ve hafta sonunda gerçekleşecek olması göktaşı yağışını izlemeyi olumlu kılıyor. Bir saatte sayılabilen gök taşı gözlem sonuçları visual@imo.net adresine rapor edilebilir de...
Göktaşları konusundan uzay meraklılarından gelen bir soru ve yanıtını da verelim: “...dünyada her gün gerçekleşmekte olan meteorik, kozmik çarpışmaların güncellendiği bir web sitesinin adresini verebilir misiniz?” Yanıtı, en uygun adres: http://www.imo.net/, günlük-günceller için de http://www.spaceweather.com/ adresinden ve NASA sayfalarından (http://ssd.jpl.nasa.gov) bakılabilir... Bununla beraber, Yer’e düşenler özellikle ülkemiz sınırlarında olanlar için bir araştırma da yapıldı: “Türkiye’nin Meteorit Çarpma Kraterleri Envanteri: Kraterlerin Morfolojik Özellikleri ve Uydu Görüntüleri ile Bulunması” başlıklı çalışma, yürütücüsü de Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Fizik bölümünden gökbilimci Prof.Dr. Mehmet Emin Özel (m.e.ozel@comu.edu.tr). |
||||
|
||||
Gök atlası, 15 Ocak gece saat 22:00 için verildi. Ay boyunca gök cisimlerin konumlarını bulabilirsiniz. Bu sanal gök atlasını yukarıdaki tarih ve saatte gerçeği ile karşılaştırmak uzayı kavramada yararlı olur. Bu iş için gök atlasına gökyüzüne bakar şekilde doğru yönlerde yukarıya kaldırarak eşleştirmek yeterli… Hareketli doğal/yapay cisimlerin gecelik yolları üzerindeki sabit duran parlak yıldızların/takım yıldızların arasından ilerleyişleri gün ve gün işaretlenmeleri ile bu cisimlerin yol izleri de belirlenebilir ve gelecek gecelerde nerede olacağı kestirilebilirde… Yapay cisimlerden İridium uydularına http://www.satobs.org/iridium.html adresinden bakılabilir... Gök atlasında ayrıca Büyük Ayı (Ursa Major), Küçük Ayı (Ursa Minor), Kutup yıldızı (Polaris) ve bu sayfada adı geçen burçlar da verildi. Gök atlasında yer alan ve hep gökyüzünde kalan Büyük Ayı takım yıldızını gece uzun süre ile yer değiştirdiğini ara ara izlemek aslında Yer’in göreceli ne yöne döndüğü bilgisini gözlemleyerek/deneyleyerek öğrenmede öncelenebilir... Büyük Ayı takım yıldızı Kutup yıldızını gösteriyor olması yardımıyla yön bulma nostaljisi de yaşanabilir… |
||||
Bu yazıda kaynakça olarak kısmen “The Astronomical Almanac 2007”den yararlanıldı. Eldeki arazi dürbünleri bile bizleri heyecanlandırırken onların büyükleri durumundaki teleskoplar herhalde büyük mutluluklar saçmalı!... Sahiplenmenin zamanı artık: yüzünü/ilgisini/yatırımını/dürbününü/teleskopunu gökyüzüne çeviren “ilkler” bugün öndeler!... Erken yola çıkan yol alıyor… iyi gözlem dileğiyle… * Hasan H. Esenoğlu- Astronom Dr., İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü (İzinli) ve Assist. Prof., King Saud University College of Science Department of Physics and Astronomy. |
||||