Karadelikler
Bazen büyük kütleli yıldızın demir çekirdeğinin çökmesi sonucu nötron
yıldızı yerine karadelik meydana gelir. Karadeliklerin kendilerine özgü
özellikleri vardır:
- Karadeliğin gravitasyonel çekim kuvveti o kadar yüksektir ki hiçbir
parçacık, hiçbir ışık, herhangi çeşit hiçbir ışınım (radyasyon) kısaca
hiçbir şey ondan kurtulamaz.
Bazı teorilere göre, karadelikler kendi olay ufkundan
parçacık veya foton yayınlarlar. Bununla beraber, bu yayım çok zayıftır ki
üç Güneş kütleli karadelik böyle parçacık yayımlayarak ancak 1067
yıl sonra bütün maddesini bitirebilir. Tabii bu bilinen evren yaşı olan
13.7 milyar yıldan çok çok fazladır. Bu nedenle, her ne olursa olsun
karadelikleri tamamen kara kabul edebiliriz.
(1067 ; 1'in yanında 67 tane sıfır!)
- Bir karadeliğin çevresinde küresel yada neredeyse küresel, hiçbir
şeyin artık kaçamadığı bir "Geri dönüş yok" noktası vardır ki buraya
olay ufku (event horizon) denilir.
- Üç Güneş kütleli bir karadeliğin olay ufku yaklaşık 15 km kadardır.
- Karadeliklerin olay ufukları yakınlarında, gravitasyonel çekim
inanılmaz güçlüdür. Örneğin, üç Güneş kütleli bir karadeliğin olay ufkunun
hemen dışında yakınında bulunan 50 kg'lık bir çocuk 30 milyar ton gelir.
Not: Buraya kadar bahsettiğimiz karadelikler üç Güneş kütlesi ve biraz
üzerindekiler içindi. Bu tür karadeliklere "Yıldız karadelikleri" denir.
Bunların yanında Güneş'in kütlesinin milyonlarca hatta milyarlarca katı
kütleye sahip karadelikler de bulunur ki bunlar galaksilerin merkezlerinde
bulunduklarından bunlara "Galaktik karadelikler" denir.
|
|
|
Yukarıda resimde Dünya'da 50 kg gelen bir
çocuğun, Güneş'te 1 ton, bir beyaz cücede 10 000 ton, bir nötron
yıldızında 10 milyar ton ve bir karadeliğin olay ufkunda ise 30
milyar ton geldiği görülüyor. (Cisimler oranlı çizilmemiştir.) |
Geri
İleri
Konulara Dönüş

|