Back to Contents

Klasik Novalar

Klasik nova patlaması -genelde sadece nova diye de isimlendirilir- bir beyaz cücenin yüzey katmanlarında nükleer tepkimelerle ateşlenir. Burada süpernovadaki gibi yıldızın çekirdeği etkin değildir. 

Klasik nova patlamaları aşağıdaki gibi oluşur:

  • Hidrojenden ağır elementler bulunan yani bünyesinde karbon ve oksijen barındıran bir beyaz cüce, hidrojen zengini olan yoldaş yıldızından kendine madde transfer eder.
  • Madde önce beyaz cücenin akresyon diskinin dış sınırına girer sonra disk çevresinde spirallenerek beyaz cüceye aktarılır. Bu yoldaş yıldızdan beyaz cüceye olan madde aktarımı sürekli devam eden bir süreçtir.
  • Yaklaşık 1/100 000 Güneş kütlesi kadar hidrojen zengini madde aktarıldığında, sıcaklık ve yoğunluk arttığından dolayı bir nükleer patlama olayı tetiklenir ve beyaz cücenin yüzeyi saniyede 800 km veya daha yüksek bir hızla fırlatılır.
  • Bu patlama ve fırlatılmaya şiddetli parlaklık artışı eşlik eder. Bu anda 'yeni' anlamında nova ismi gerçeklenir ve çok uzak mesafelerden de yeni doğmuş bir yıldız gibi görünmeye başlar.
  • Maksimum parlaklık sadece birkaç gün devam eder ve zamanla parlaklık düşer aylarca süren bir süreç neticesinde solmaya başlar. Sonunda patlamadan önceki ilk haline dönüşür.
  • Kütle transferi ve akresyon bir sonraki nova patlamasına kadar devam eder.

Birbiri ardına nova patlamaları için tahmini zaman aralığı binlerce yıldır. Beyaz cüce, yoldaş yıldız yeni zengin hidrojen maddesi sağladığı sürece patlamaya devam eder.

Nova T Pyxidis

Yanda Nova T Pyxidis'in Hubble Uzay Teleskobu tarafından alınan görüntüsü. Bu yüksek çözünürlüklü fotoğrafta gözlenen nova fırlatması, bir silahın patladıktan sonraki oluşan şarapnel parçaları gibi, bir ışık yılı çapında yaklaşık 2000 tane damla biçimli gaz bölgelerinden oluşmuştur. Fakat normalde birçok nova fırlatımında gözlenen genişleyen gaz kabuktur.

Nova T Pyxidis'in her 20 yılda bir patlamaları tekrarlanmaktadır. (Bu klasik novalar için genel bir süre değildir.) Her patlama gittikçe yavaşlayan hızlardan oluşan birçok fırlatım içerir. Yani ilk fırlatım saatte 10 milyon km hızdan saatte 0.7 milyon km hıza kadar düşer. Resimde görülen gaz bölgelerinin, hızla genişleyen 1966 patlamasının gazlarının bundan bir önceki patlama olan 1944 patlamasının yavaş ilerleyen gazlarıyla çarpışması neticesi oluştuğu düşünülmektedir.

Görüntü Sahibi: Mike Shara, Bob Williams, and David Zurek (Space Telescope Science Institute); Roberto Gilmozzi (European Southern Observatory); Dina Prialnik (Tel Aviv University); ve NASA

Bir Klasik Nova Patlamasının Anatomisi

White Dwarf and Red Star Illustration

1. Bir beyaz cüce ve bir kırmızı dev birbirlerine çok yakın bir şekilde yörüngeye girer. Beyaz cücenin karbon ve oksijenden meydana gelen çekirdeği ve bunun çevresinde ince bir kabukta helyum bulunur. Kırmızı yıldız ise genişleyen zengin bir hidrojen atmosfere sahiptir.

2. Kırmızı yıldızdaki zengin hidrojen maddenin büyük kısmı beyaz cüce tarafından yakalanır. Hidrojen maddesi akresyon diskine doğru ilerler ve beyaz cücenin yüzeyine spiral çizerek dökülür.

White Dwarf Illustration

3. Hidrojen zengini madde beyaz cücenin yüzeyinde biriktirilir ve sonunda beyaz cüce büyük bir şiddette patlar.

4. Bu patlama nova patlamasıdır. Beyaz cüce hızla parlar ve yüzey maddesi çok yüksek hızlarda fırlatılır.

 

Geri  İleri
Konulara Dönüş

Spaceturk Ana Sayfasi