|
Yıldızlar da aynı insanlar gibi doğarlar ve ölürler. Bu belki çoğu insana garip gelebilir çünkü biz sanki onları sürekliliğin sembolü olarak düşünürüz. Yıldızların yaşam süreleri herhangi bir astronomun yaşam süresiyle kıyaslanmayacak kadar uzundur. Bu nedenle tek bir yıldız alıp bunun doğumunu, gelişimini ve ölümünü inceleyemeyiz. Onun yerine hayatının çeşitli basamaklarında olan binlerce yıldız alınıp o şekilde hayat çevrimleri incelenir. Daha iyi anlamak için kendimizi başka bir gezegende yaşayan ve Dünya'daki yaşam çevrimini inceleyen bir biolog olarak düşünün. Dünya'nın yörüngesine bir uydu gönderdiniz ve bunun insanların fotoğraflarını çekmesini istiyorsunuz. Fakat bir kaza oldu ve uydu veri göndermeye başladıktan 20 saniye sonra bozuldu. Fakat bu arada elinize 20 saniyede çekilen ve binlerce insanın fotoğrafı gönderildi. 20 saniye de tipik bir insan ömrünün 100 milyonda biridir. Elinizde bu kadar çok çeşit insanın fotoğrafı var ama hangilerinin genç, hangilerinin yaşlı olduğuna nasıl karar verirdiniz? İnsanın yaşamını şekillendiren biolojik değişimleri, insanın içine bakmadan nasıl değerlendirip onların doğumunu ve ölümünü anlayabilirdiniz? Astronomlar da aynı şekilde ellerindeki çok kısa süreli veriyi kullanıp değerlendiriyorlar. Her ne kadar bu araştırma çok zor gibi görünse de bir biologlardan astronomlar daha şanslı, çünkü genelde yıldızları oluşturan maddeler, insanı oluşturan maddeler gibi büyük kütleli atomlar, element yada moleküllere sahip değil aksine çok basit atomlara sahiptir, hidrojen, helyum vs gibi. (Yıldızlarda büyük kütleli atomlar, elementler yada moleküller de bulunabilir ama çok çok azdır.) Bu nedenle işimiz daha da kolaylaşır ve yıldızların hayat basamaklarına dair bir şeyler hesaplayıp söyleyebiliriz. Aslında yıldızların iç yapıları, yüzeyleri, atmosferleri kısaca yıldızı anlatan herşey çok karmaşık denklemlerle ifade edilse de bu kısımda NASA's Observatorium sitesinde bulunan "Stellar Evolution & Death" web sayfalarındaki basit anlatım esas alınarak çevrisi yapılmıştır.
Görüş ve önerileriniz için e-mail: info@spaceturk.org |